Frazeologizmy mitologiczne

Frazeologizmy mitologiczne, mitologizmy – związki frazeologiczne mające swoje korzenie w mitologii greckiej i rzymskiej.

Mitologizmy

• Bunt Prometejski – bunt w słusznej sprawie, często okupiony cierpieniem.

• Drakońskie prawo – prawo niezwykle surowe;

Określenie wzięło się od Drakona, wielkiego reformatora i prawodawcy.

• Ikarowy lot – szybkie osiągnięcie sukcesu po czym gwałtowny spadek .

• Jabłko niezgody – przyczyna poważnej kłótni, niezgody;

Jabłko z napisem "dla najpiękniejszej" rzucone przez boginię Eris. Kandydatkami o ten zaszczytny tytuł zostały: Hera, Atena i Afrodyta. O pomoc w rozwiązaniu sporu poproszono Parysa.

• Koń trojański – podstępny i niebezpieczny podarunek, ukryte niebezpieczeństwo, chytry plan;

Wyrażenie związane z wojną trojańską i podstępem Odyseusza, który zaplanował podarować Trojańczykom konia wykonanego z drewna. Okazało się, że podarunek wypełniony był w środku żołnierzami armii greckiej.

• Koszula Dejaniry - działanie w dobrej wierze, lecz przynoszące fatalne skutki;

Dejanira była ostatnią żoną Heraklesa, którą pewnego razu, gdy wraz z mężem przeprawiała się przez rzekę, porwał centaur Nessos. Herakles dogonił go i zabił, lecz przed śmiercią umierający stwór szepnął Dejanirze, że jego krew zapewnia wieczną wierność małżeńską. Dejanira postanowiła umoczyć koszulę w owej krwi, po czym dała ją Heraklesowi. Kiedy tylko heros ją założył, poczuł ogromny ból i umarł w cierpieniach.

• Męki Tantala – torturowanie wizją czegoś pozornie bliskiego, lecz niedostępnego (podobnie do Syzyfowej pracy)

Tantal został skazany za zdradzanie sekretów bogów na wieczny głód (nie mógł dosięgnąć owoców wiszących nad jego głową), pragnienie (nie mógł napić się wody, w której był zanurzony po kolana) i strach (tuż nad nim chwiał się głaz, grożąc mu w każdej chwili zmiażdżeniem).

• Miecz Damoklesa – wyrok losu, niebezpieczeństwo, kara nieubłaganie wisząca nad człowiekiem.

• Między Scyllą a Charybdą – być w sytuacji bez wyjścia.

• Nić Ariadny – pomoc; coś, co pozwala wyjść z trudnej sytuacji;

Ariadna pomogła Tezeuszowi wydostać się z labiryntu, dając mu kłębek nici, który rozwijając zaznaczał drogę powrotną.

• Olimpijski spokój – powaga, hamowanie emocji;

Czas pokoju podczas trwania Igrzysk.

• Odpowiedź lakoniczna - odpowiedź krótka, zwięzła, treściwa.

Lakonia była niewielkim państwem, położonym na południowym wschodzie Półwyspu Peloponeskiego. Zamieszkiwali ją Spartanie, lud znany ze swojej małomówności i przemyślanym dobieraniu słów. Według legendy, kiedy to Filip II Macedoński zbliżał się do jej bram ze swoim wojskiem zagroził Sparcie tymi oto słowami:

„Jeśli was pokonam, wasze domy spłoną, wasze miasta staną w płomieniach a wasze żony zostaną wdowami.“

Na to odpowiedzieli Spartanie:

„Jeśli.“

• Odpowiedź pytyjska - odpowiedź niejasna, dwuznaczna. Nazwa wzięła się od kapłanki Pytii w świątyni w Delfach, która odurzona ziołami odpowiadała na zadawane pytania. Dla przykładu na pytanie żołnierza o swe przyszłe losy na wojnie, odpowiedziała:

pójdziesz zginiesz wrócisz nie co można interpretować, że wojskowy pójdzie na wojnę, zginie i nie wróci, ale również, że pójdzie na wojnę, ale wróci i nie umrze.

• Ośle uszy – symbol głupoty;

Midas według innego mitu był także sędzią w zawodach muzycznych między Apollem i Marsjaszem (lub Panem). Ponieważ uznał, iż to Marsjasz grał piękniej, bóg ukarał go oślimi uszami.

• Paniczny strach – ogromny strach, obawa.

• Pięta Achillesa – słaby, czuły punkt;

Matka herosa, boginka morska Tetyda, aby zapewnić synowi nieśmiertelność, wykąpała go w źródle uodparniającym ciało na wszelkie rany. Jednak zanurzając dziecko, trzymała je za piętę, która pozostała nieodporna.

• Pole Elizejskie – raj;

Miejsce biesiad w krainie wiecznej radości.

• Powracać do Itaki – powracać do domu, do ukochanej ojczyzny; dążyć do swoich celów; dochodzić do czegoś po długim czasie, pokonując wiele trudności i niepowodzeń.

• Prometejski czyn – buntowniczy, heroiczny, wielki czyn.

• Puszka Pandory – przyczyna zmartwień i kłopotów;

Pandora była według mitu, dziewczyną, która sprowadziła na Ziemię smutek, ponieważ otworzyła puszkę wypełnioną nieszczęściami.

• Pod egidą - w opiece.
• Pyrrusowe zwycięstwo – zwycięstwo okupione dużymi stratami;

Od imienia króla Epiru, Pyrrusa, który okupił zwycięstwo ogromnymi stratami.

• Róg obfitości – nieskończone bogactwo;

Róg kozy Amaltei, która karmiła Zeusa, miał moc ciągłego napełniania się jedzeniem.

• Spartańskie wychowanie – dyscyplina, niezwykle surowe wychowanie

• Stajnia Augiasza – miejsce szczególnie zaniedbane;

Oczyszczenie tej stajni było jedną z 12 prac Heraklesa.

• Strzała Erosa – miłość; rodzące się uczucie

Eros był bogiem greckim, który trafiając w ludzi strzałami miłości sprawiał, że ci się zakochiwali.

• Suknia Dejaniry – ogromne cierpienie;

Dejanira, żona Heraklesa darowała mu strój nasycony jadem.

• Syzyfowa praca – praca nie przynosząca efektu, daremna praca;

Kara Syzyfa polegała na wtaczaniu pod górę głazu, który jednak przed wierzchołkiem zawsze wymykał mu się z rąk, staczał się na sam dół i nieszczęśnik musiał zaczynać pracę od nowa.

• Tytan pracy – pracoholik.

• Węzeł gordyjski – zagmatwana, trudna sprawa;

Kunsztowny węzeł z łyka złożony w świątyni Zeusa przez Gordiosa I. "Rozwiązał" go Aleksander Wielki przecinając go mieczem.

• Wieniec laurowy – symbol i nagroda zwycięstwa w równej walce.

• Wierna Penelopa – wierna żona.

Penelopa czekała na powrót swojego męża Odyseusza 20 lat.

• Wizja Kasandry – zapowiedź klęski;

Kasandra - Wróżbiarka z mitologii greckiej.

• Złote Runo – bezcenny, legendarny skarb.

Zobacz też

• frazeologia
• frazeologizmy biblijne