Witaj
Ludwik IX Święty
| Ludwik IX Z Bożej łaski król Francji |
|
 |
|
| Król Francji tercjarz |
|
| Okres panowania | od 8 listopada 1226 do 25 sierpnia 1270 |
| Poprzednik | Ludwik VIII Lew |
| Następca | Filip III Śmiały |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Kapetyngowie |
| Urodzony | 25 kwietnia 1204 |
| Zmarł | 25 sierpnia 1270 |
| Ojciec | Ludwik VIII Lew |
| Matka | Blanka Kastylijska |
| Żona | Małgorzata Prowansalska |
| Dzieci | Blanka Izabela Ludwik Filip III Śmiały Jan Jan Tristan Piotr I d'Alençon Blanka Małgorzata Robert de Clermont Agnieszka |
Ludwik IX Święty OFS (ur. 25 kwietnia 1214 w Poissy, zm. 25 sierpnia 1270 w Tunisie) − król Francji od 1226, syn Ludwika VIII z dynastii Kapetyngów, tercjarz franciszkański, święty Kościoła katolickiego[1]. Był organizatorem i uczestnikiem VI i VII wyprawy krzyżowej.
Spis treści |
[edytuj] Dzieciństwo
Ludwik był drugim synem[2] Ludwika, syna króla Francji Filipa II, który po śmierci ojca został królem jako Ludwik VIII. Jego matką była Blanka, córka Alfonsa VIII króla Kastylii i Eleonory, córki Henryka II króla Anglii. Urodzony w seniorii ojca w Poissy 25 kwietnia 1214 roku młody Ludwik otrzymał imię po ojcu, został następcą tronu w wieku czterech lat, gdy zmarł jego starszy brat Filip[3]. Ludwik wspominał często wpływ jaki w dzieciństwie wywarła na niego osoba dziadka Filipa Augusta[4]. 23 lipca 1223 stary król jednak zmarł i ojciec Ludwika został królem, a młody Ludwik drugim w kolejności sukcesji. Jednak już wkrótce, po śmierci ojca 8 listopada 1226 roku, sam został królem.
Przed śmiercią Ludwik VIII sporządził testament, w którym oprócz przekazania korony i pełni władzy swemu najstarszemu synowi, przydzielił osobne działy (apanaże) swym pozostałym trzem synom: Robert otrzymał hrabstwo Artois, Jan hrabstwo Anjou i Maine, a Alfons Poitou i Owernię. Otrzymali je jednak dopiero po osiągnięciu odpowiedniego wieku - dwudziestu jeden lat[5] Po śmierci króla narodził się jeszcze jeden syn Karola, który po śmierci Jana przejął prawa do jego lenn. Król umierając w Montpensier w czasie powrotu z wyprawy przeciw katarom, nie rozstrzygnął kwestii regencji w czasie małoletności syna, wymógł jedynie przysięgę od wasali będących wówczas przy łożu śmierci (w tym od swego przyrodniego brata Filipa Rozczochranego (Hurepela), hrabiego Boulogne), aby byli wierni Ludwikowi, a gdy ten umrze Robertowi[6]. Zaraz jednak po śmierci i pogrzebie (15 listopada) króla władzę przejęła wdowa Blanka Kastylijska[7].
[edytuj] Regencja
Ludwik pełnię władzy objął dopiero w 1235 roku, w wieku około dwudziestu dwóch lat[8]. Jednak już w 29 listopada 1226 roku (w 14 dni po pogrzebie ojca[9]) został koronowany, a w następnym roku sam przyjmował hołdy wasali[8]. Pierwszy okres rządów upłynął w cieniu matki, zaciekle zwalczającej buntujących się wasali. Najpilniejszym zadaniem na początku rządów regencji było zjednanie sobie największych możnych Francji.
Blanka i Ludwik chcąc zjednać sobie względy stryja młodego władcy Filipa Hurepela nadali mu dwa zamki znajdujące się wewnątrz jego dóbr (Mortain i Lillebonne), a także hrabstwo Saint-Pol[10]. Sytuacja Rozczochranego była o tyle szczególna, że nie dość, że niektórzy podważali jego prawe pochodzenie, to jego ziemie zostały wcześniej skonfiskowane Renaldowi z Boulogne, wciąż znajdującemu się w paryskim więzieniu[11]. Jego śmierć na Wielkanoc 1227 roku, poszerzyła pole manewru Filipa. Więcej szczęścia miał współwięzień Renalda Ferrand z Portugalii, który został zwolniony 6 stycznia tego roku[11]. Po objęciu z powrotem hrabstwa Flandrii stał się wiernym sojusznikiem królowej.
Bardziej nieprzejednana była postawa trzech innych możnowładców Tybalda IV hrabiego Szampanii, Hugona X Czarnego z Lusignan hrabiego La Marche oraz Piotra Mauclerca (z rodu Druex) hrabiego Bretanii. Na wiosnę 1227 roku powstał projekt serii małżeństw, pomiędzy braćmi królewskimi Janem i Alfonsem oraz odpowiednio Jolantą córką Piotra bretońskiego i jedną z córek Hugona. Siostra Ludwika Izabela miała wyjść za jednego z synów hrabiego La Marche[12]. Piotr Mauclerc miał otrzymać w zamian Angers, Le Mans, Baugé i Beaufort-en-Vallée. Wkrótce udało się zawrzeć rozejm z królem Anglii Henrykiem III oraz ułagodzić Tybalda IV[13].
Jednak baronowie zawiązali spisek w Corbeil, mający na celu pojmanie króla, ich przywódcami zostali Piotr z Dreux i Filip z Boulogne. Młody król osaczony w zamku Montlhéry uratował się jedynie dzięki interwencji mieszczan paryskich. Nie był to koniec problemów, w 1229 roku Piotr Mauclerc złożył hołd królowi Anglii, a pozostali baronowie wypowiedzieli wojnę Tybaldowi IV, wiernemu sojusznikowi króla. Ludwik IX zwołał wyprawę, na którą nie stawiła się lub przysłała tylko małe oddziały większość możnych[14]. Król odbił nadane Piotrowi trzy lata wcześniej miasta i zdobył jeszcze Belléme. Wkrótce na stronę króla przeszedł Hugo z Lusignan, a jego wojska zdobyły Clisson i obległy Ancenis. Henryk III, który przybył na pomoc wasalowi, zamknął się w Nantes i nie podejmował żadnych działań. Trzecia wyprawa z 1231 roku, zakończyła się trzyletnim rozejmem w Saint-Aubin-du-Cormier[14].
Pokojem z 11 kwietnia 1229 roku, z Meaux-Paryża, zakończyły się walki w Langwedocji. Na mocy porozumienia hrabia Tuluzy Rajmund VII zachował jedynie część swego hrabstwa. Natomiast papiestwo otrzymało markizat Prowansji (Hrabstwo Venaissin), królowi przypadła północna część hrabstwa, z miastem Albi), a córka Rajmunda Joanna miała wyjść za Alfonsa i wnieść mu w posagu okręg Tuluzy ze stolicą, była też jedyną spadkobierczynią Rajmunda, gdyby ten nie pozostawił męskiego potomka[15]. Dodatkowo na mocy pokoju z Rajmundem Trencevalem, hrabią Carcassonne i Narbonne, królowi przypadło Carcassonne. Nowe nabytki, wraz z posiaanymi już wcześniej, pozwoliły utworzyć dwie nowe seneszalie: Carcassonne i Beaucaire[16].
W 1232 roku zmarł królewski brat Jan, jego posiadłości miały przypaść najmłodszemu Karolowi, trzy lata później zmarł czwarty syn Ludwika VIII Filip Dagobert, który nie doczekał się swojego nadziału. W 1233 zmarł Ferrand z Portugalii (po jego..), w 1234 Filip Hurepel, a wkrótce po nim Piotr Mauclerc. W 1233 roku Tybald IV odziedziczył królestwo Nawarry, jednak ten sukces zrównoważyło ogromne odszkodowanie, jakie musiał wypłacić, na mocy królewskiego arbitrażu, swej kuzynce Alicji cypryjskiej, w zamian za zrzeczenie się roszczeń do Szampanii. Nie dysponując taką sumą pożyczył ją od króla, oddając mu w zamian Blois, Chartres, Sancerre i Châteaudun. Domena szampańska przestała tym samym okrążać ziemie królewskie[17].
[edytuj] Samodzielne rządy
Ludwik swe panowanie rozpoczął od wprowadzenia reform, umacniających władzę królewską. Ujednolicił system monetarny w królestwie, zreorganizował i skutecznie nadzorował finanse, usprawnił też administrację państwa. Starając się rządzić sprawiedliwie, wprowadził kontrolę działalności urzędników królewskich, którą powierzył zakonnikom. W przypadku niesprawiedliwych decyzji, poszkodowani otrzymywali odszkodowanie, a nieuczciwi urzędnicy byli zwalniani. Ustanowił sądy królewskie, tak zwane parlamenty, do których można się było odwoływać od wyroków sądów feudalnych, w jakich zasiadali baronowie feudalni. Wprowadził zakaz pojedynków sądowych, noszenia broni i prowadzenia wojen prywatnych we Francji. Znacznie rozbudowały się miasta, które otrzymały przywileje komunalne i otaczane murami, odgrywały coraz większą rolę pod względem militarnym.
[edytuj] Pokojowy król
Ludwik IX godził liczne spory między skłóconymi rodami szlacheckimi wewnątrz Francji, jak również spory międzynarodowe. Faktycznie doprowadził do zażegnania wzajemnych pretensji terytorialnych Francji z hiszpańską Aragonią i z dynastią Plantagenetów, w osobie króla Anglii Henryka III. Występował również jako mediator w sporze pomiędzy papieżem Innocentym III a cesarzem Rzeszy Niemieckiej Fryderykiem II. Był też głęboko religijny. Gdy w 1244 r. Jerozolima została ponownie opanowana przez egipskich Mameluków, zorganizował i sfinansował w 1248 r. kolejną VI wyprawę krzyżową dla obrony Ziemi Świętej. Brało w niej udział prawie wyłącznie rycerstwo francuskie, które poprowadził osobiście. Choć krucjata zakończyła się klęską, a sam Ludwik IX przez pewien czas pozostawał w niewoli egipskiej, to gdy wrócił w 1254 r. uznany został za największego wśród monarchów Europy obrońcę chrześcijaństwa.
Wspierał zakony, zwłaszcza żebraczy zakon franciszkanów, współcześnie utworzony przez pokutnika Franciszka z Asyżu, który głosił ideały ubóstwa i ascezy, oraz Zakon Rycerzy św. Łazarza opiekujący się trędowatymi. Król kolekcjonował również relikwie, wśród których była korona cierniowa Chrystusa, jaką otrzymał w podarunku od cesarza Konstantynopola Baldwina II. Celem jej przechowania kazał zbudować w Paryżu dwukondygnacjową kaplicę Sainte-Chapelle, uznaną później za jedno z najważniejszych arcydzieł architektury stylu gotyckiego.
[edytuj] Wyprawa krzyżowa
W latach 1248-1250 wziął udział w VI krucjacie, podjętej na wieść o zdobyciu Jerozolimy przez Kwarezmieńczyków w 1244 roku. Zakończyła się ona klęską, Ludwik dostał się do niewoli w okolicy miasta Mansura w roku 1249, wypuszczony został po zapłaceniu olbrzymiego okupu, jednak już w 1270 roku zorganizował następną wyprawę. Tym razem lądowano w Tunisie, licząc na pomoc tamtejszego sułtana. Jednak oczekiwania te się nie spełniły i wyprawa zakończyła się epidemią wśród krzyżowców, ofiarą której padł również sam król. Według tradycji była to dżuma, jednak współcześnie wskazuje się raczej na dyzenterię[18][19]. Po jego śmierci armia krzyżowców powróciła do Europy.
Już w 1297 roku Kościół uznał go za świętego. Koronę po Ludwiku IX przejął jego syn, Filip III Śmiały (1270-1285).
Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 25 sierpnia.
[edytuj] Potomstwo
Ożenił się z Małgorzatą Prowansalską, córką Rajmunda Berengara IV, hrabiego Prowansji, i Beatrycze Sabaudzkiej. Miał z nią kilkanaścioro dzieci:
- Blanka (4 grudnia 1240 - 29 kwietnia 1243)
- Izabela (2 marca 1241 - 17 kwietnia 1271), żona Tybalda V, hrabiego Szampanii i króla Nawarry
- Ludwik (21 września 1243 - 13 stycznia 1259)
- Filip III Śmiały (1245-1285)
- Jan (1247 - 10 marca 1247)
- Jan Tristan (1250-1270)
- Piotr I d'Alençon (1251 - 6 kwietnia 1284)
- Blanka (1253 - 17 czerwca 1320), żona Ferdynanda de la Cerda
- Małgorzata (1255-1271), żona Jana I Zwycięskiego, księcia Brabancji
- Robert de Clermont (1256 - 1318)
- Agnieszka (1268 - 19 grudnia 1327), żona Roberta II, księcia Burgundii
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Lázaro Iriarte OFMCap, Józef Salezy Kafel OFMCap, Andrzej Józef Zębik OFMCap, Krystyna Kuklińska OSC: Historia franciszkanizmu. Kraków: Bracia Mniejsi Kapucyni, 1998, s. 568. ISBN 83-910410-0-X.
- ↑ Pierwszy, Filip, żył w l. 1209-1218; J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 26.
- ↑ Filip nie został, jak to bywał we wcześniejszych pokoleniach Kapetyngów, konsekrowany za życia, tak więc nie mógł zostać pochowany w St. Denis. Jego ciało zostało złożone w kościele Najświętszej Maryi Panny w Paryżu, gdzie w 1225 roku rodzice wznieśli mu kaplicę; J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 28.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 29, 31.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 76.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 67.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 68-69.
- ↑ 8,0 8,1 J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 77.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 78.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 81-82.
- ↑ 11,0 11,1 J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 81.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 82.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 82-83.
- ↑ 14,0 14,1 J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 86.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 87.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 88.
- ↑ J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 90.
- ↑ Jacques Le Goff: O średniowieczu. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2007, s. 77. ISBN 978-83-7459-050-1.
- ↑ Rosemary Guiley: The Encyclopedia of Saints. New York: Facts on File, 2001, s. 77. ISBN 978-1-4381-3026-2.
| Poprzednik Ludwik VIII Lew |
 |
Król Francji 1226-1270 |
|
Następca Filip III Śmiały |
|
|
Home Page, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
psycholog kraków moda Agencja Reklamowa Bydgoszcz Białowieża implanty