Odessa

	Odessa
Herb Odessy	Flaga Odessy
Państwo	Ukraina
Obwód	odeski
Burmistrz	Aleksiej Kostusiew
Powierzchnia	163 km²
Wysokość	40 m n.p.m.
Ludność (2007); • liczba ludności; • gęstość; • aglomeracja	; 1 000 627 ▲; 6 139 os./km²; 1 191 000
Nr kierunkowy	+ 380 (0)482
Kod pocztowy	65000-480
Podział miasta	8 dzielnic
Miasta partnerskie	Gdańsk (Polska); Gałacz (Rumunia); Hajfa (Izrael); Kiszyniów (Mołdawia); Łódź (Polska); Nikozja (Cypr); Oulu (Finlandia); Qingdao (Chiny); Ratyzbona (Niemcy); Split (Chorwacja); Segedyn (Węgry); Vancouver (Kanada)
	Położenie na mapie Ukrainy ; Odessa
	46°28′N 30°44′E / 46.467, 30.733Na mapach: 46°28′N 30°44′E / 46.467, 30.733

Ten artykuł dotyczy miasta ukraińskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa oraz inne miejscowości o tej nazwie.

Odessa (ukr. Одеса, ros. Одесса) – miasto w południowej części Ukrainy, nad Morzem Czarnym, stolica obwodu odeskiego (Одеська область).

[edytuj] Historia

Osobny artykuł: Historia Odessy.

W starożytności na terenie Odessy istniały dwie osady greckie: "Isiaka" i "Istrian". Od 337 roku tereny te należały do Gotów, w 390 przejęli je Hunowie, a w 453 Kutrigurzy (potomkowie Hunów). W 520 znalazły się pod panowaniem Awarów, w 620 Bułgarów (Hordy Asparucha) do 830 roku, kiedy zdobyli je Madziarowie. Od XIV wieku na terenie Odessy istniała tatarska warownia Hadżibej (Chanat Krymski), a później (w 1529 znalazła się w otomańskim regionie Jedysan) turecka twierdza Yeni Dünya (tur. Nowy Świat), która została zajęta przez rosyjskie wojska w 1789 roku. Miasto zostało oficjalnie założone w 1794 przez Rosję na terytorium straconym przez Turcję w 1792. W XIX wieku miasto stało się głównym portem obsługującym eksport rosyjskiego zboża. Dzięki temu stało się jednym z najbogatszych i najszybciej rozwijających się miast carskiej Rosji.

W 1795 miasto miało 2250 mieszkańców, a w 1814 25 tys. Potem wzrost liczby ludności był jeszcze szybszy: w 1850 100 tys., w 1873 185 tys., w 1884 225 tys., w 1900 450 tys. Przed wybuchem I wojny światowej miasto stało się czwartym najważniejszym miastem imperium rosyjskiego, po Petersburgu, Moskwie i Warszawie. Po rewolucji w 1917 miasto straciło swoją wyjątkową rolę i nigdy nie odzyskało poprzedniej świetności. Na początku 1918 miasto było stolicą Odeskiej Republiki Radzieckiej. W latach 1941-1944 Odessa wchodziła w skład Rumunii pod nazwą Antonescu (na cześć marszałka Iona Antonescu).

[edytuj] Klimat

Odessa charakteryzuje się klimatem umiarkowanym kontynentalnym i suchym, gorącym. Ilość słonecznych dni w roku przekracza 290.

Zima krótka i łagodna z średnią temperaturą około zera stopni Celsjusza. Śnieg i temperatury poniżej -10 stopni Celsjusza występują rzadko.

Lato długie i gorące ze średnią temperaturą około 25 stopni Celsjusza. Często zdarzają się temperatury powyżej 35 stopni Celsjusza.

[edytuj] Transport i gospodarka

Odessa – największy port morski Ukrainy, transportujący ziarno, cukier, węgiel, cement, metale, drewno i produkcję przemysłu maszynowego. Baza morskiej floty. Duży węzeł kolejowy ze stacją Odessa. Podstawowe branże przemysłu – budowa okrętów, obróbka ropy naftowej, budowa maszyn, rolniczy i chemiczny przemysł. Duże uzdrowiskowe centrum, liczne plaże i sanatoria.

W Odessie znajduje się także międzynarodowy port lotniczy.

[edytuj] Sport

Odessę w Ukraińskiej Wyszczej Lidze reprezentuje klub piłkarski Czornomorec Odessa.

[edytuj] Zabytki i atrakcje turystyczne

Filharmonia Miejska (d. giełda)
Stara Giełda w Odessie z lat 1829-1837
Latarnia morska
Odeskie katakumby
Pałac Woroncowów z lat 1826-1834
Schody Potiomkinowskie
Teatr Opery i Baletu z lat 1884-1887 w stylu eklektycznym
Pałac Beliny-Brzozowskiego w pobliżu Bulwaru Nadmorskiego. W XIX wieku Zenon Izydor Belina-Brzozowski wybudował w Odessie neogotycki pałac, który miał mu służyć za siedzibę w mieście, przez które eksportował zboże ze swoich majątków (z siedzibą w Sokołówce) na terenie dawnego województwa bracławskiego. Pałac miał dwa piętra i był wzorowany na angielskich zamkach, a zaprojektował go Feliks Gąsiorowski. Na elewacji zbudowano wieloboczne baszty i smukłe wieżyczki z krenlażem. W pałacu tym właściciel gościł zaprzyjaźnionego z nim Juliusza Słowackiego. Budynek ten był też miejscem, w którym spotykała się liczna miejscowa Polonia. Po Zenonie Izydorze pałac odziedziczył Jan Belina-Brzozowski. Do 1919 roku konsulem RP w Odessie był Zenon Karol Belina-Brzozowski^[1].
Dom Mickiewicza, ul. Deribasowska 16, miejsce pobytu Adama Mickiewicza podczas zesłania w 1825 roku
Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Odessie (tzw. Kościół Polski) z 1854 r., proj. F. Morandi, ul. Ekaterinienskaja 33
Pałac Olgi Potockiej w Odessie (ob. Muzeum Sztuki) w stylu klasycyzmu, proj. Franciszek Boffo, ul. Софиевская 5а
Kościół św. Pawła w Odessie z 1897 r.
Synagoga z XIX wieku
Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie
Urząd Miasta w Odessie z 1826 r.
Hotel Petersburski z 1833 r. (ob. biura)
Hotel Londyński z 1827 r. w stylu neorenesansowym

[edytuj] Znani Polacy związani z Odessą

Juliusz Bardach – profesor prawa i ustroju
Stanisław Chlebowski – malarz orientalista
Zygmunt Chmielewski – aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny i pedagog
Romuald Chojnacki – malarz
Kazimierz Fabrycy – generał Wojska Polskiego
Luba Fischer – przedwojenna aktorka filmowa
Władysław Horodecki – architekt
Ida Kamińska – aktorka teatralna i filmowa oraz reżyser
Zygmunt Klukowski – lekarz, bibliofil, kolekcjoner ekslibrisów, historyk regionalista, autor pamiętników, żołnierz Związku Walki Zbrojnej (Armii Krajowej)
Halina Krahelska – działaczka społeczna, publicystka i powieściopisarka
Adam Mickiewicz – poeta
Ludwik Kmicic-Skrzyński – generał Wojska Polskiego
Juliusz Słowacki – poeta
Tadeusz Tołwiński – architekt i urbanista, historyk i teoretyk urbanistyki
Władysław Wincze – architekt wnętrz
Mariusz Zaruski – generał, żeglarz, taternik