Sekunda przestępna

Sekunda przestępna, nazywana też sekundą skokową – dodatkowa sekunda dodawana czasem (zwykle w czerwcu lub w grudniu) w celu zsynchronizowania uniwersalnego czasu koordynowanego ze średnim czasem słonecznym. Daty dodawania sekund przestępnych w celu zsynchronizowania doby z opóźniającym się ruchem obrotowym Ziemi na podstawie obserwacji astronomicznych określa Międzynarodowa Służba Ruchu Obrotowego Ziemi i Systemów Odniesienia (ang. International Earth Rotation and Reference Systems Service, w skr. IERS).

Konieczność dodawania sekund przestępnych jest spowodowana niewystarczającą dokładnością wyznaczenia w latach 50. XX wieku długości doby słonecznej i wynikającej stąd długości sekundy, zmianami okresu obrotu Ziemi z powodu nieprzewidywalnych czynników, takich jak ruchy masy we wnętrzu Ziemi, oraz stałym spowalnianiem prędkości obrotu Ziemi wywołanym tarciem mas ziemi i wody w trakcie pływów.

Lista dotychczas uwzględnionych sekund przestępnych w UTC

30 czerwca 1972 31 grudnia 1972 31 grudnia 1973 31 grudnia 1974 31 grudnia 1975 31 grudnia 1976 31 grudnia 1977 31 grudnia 1978 31 grudnia 1979 30 czerwca 1981 30 czerwca 1982 30 czerwca 1983 30 czerwca 1985 31 grudnia 1987 31 grudnia 1989 31 grudnia 1990 30 czerwca 1992 30 czerwca 1993 30 czerwca 1994 31 grudnia 1995 30 czerwca 1997 31 grudnia 1998 31 grudnia 2005 31 grudnia 2008 30 czerwca 2012

Pojęcie to jest stosunkowo nowe, jednakże jest już uwzględniane w większości narodowych systemów prawnych, choć w sposób niejednolity w skali międzynarodowej. Z tego powodu planuje się reformę polegającą na zakazie stosowania sekund przestępnych np.:

• całkowitego (przyjęcie metodologii występującej w czasie GPS)
• lub raczej stosowanie jednostek zbiorczych wyższego rzędu

obydwa te rozwiązania spowodują jednak dalsze (w połączeniu ze strefami czasowymi, oraz występowaniem czasu letniego/zimowego) odchodzenie od naturalnego czasu słonecznego, zdają się być jednak korzystniejsze niż stan obecny, ze względu na łatwiejsze porozumienie międzynarodowe (większe jednostki są łatwiejsze w uzgodnieniu).

Przestępna sekunda i jej dodawanie jest definiowane m.in. dla UTC (ang. Coordinated Universal Time) i zapewnia zgodność (z dokładnością do 0, 9 sekundy) czasu mierzonego zegarami atomowymi tworzących skalę czasu atomowego (TA) z czasem astronomicznym (słonecznym) opierającym się na szybkości rotacji planety.

Obecnie różnica między tymi dwoma czasami to około 2 do 3 milisekund dziennie. Oznacza to, że przestępna sekunda wprowadzana musi być średnio nieco rzadziej niż raz na rok. Jak się jednak okazuje występują nawet kilkuletnie okresy, kiedy nie ma potrzeby wydłużania lat w ten sposób.

Różnica między UT1, odpowiadającemu obrotowi Ziemi i UTC, wskazywanym przez dokładne zegary. Opadająca linia oznacza narastanie opóźnienia ruchu obrotowego Ziemi w stosunku do uniwersalnego czasu koordynowanego. Miejsca skokowego wzrostu odpowiadają korektom czasu UT1 przez dodanie przestępnych sekund.

Sekunda przestępna jest dodawana równocześnie na całym świecie, jak dotychczas na końcu ostatniego dnia czerwca lub grudnia czasu UTC, choć możliwe jest to także na koniec innych miesięcy. Oznacza to, że np. w Polsce dodawana jest jako 0:59:60 1 stycznia czasu środkowoeuropejskiego (CET) lub 1:59:60 1 lipca czasu wschodnioeuropejskiego (EET). Zapowiedzi o jej wprowadzeniu podawane są z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Systemy rozpowszechniające dokładne sygnały czasu (np. DCF77, NTP) przewidują w swoich protokołach miejsce na informację o sekundzie przestępnej.

Ziemia obraca się wolniej niż w momencie synchronizacji zegarów z obrotem Ziemi w 1958 roku. Najwolniej Ziemia obracała się w połowie lat 90. Po roku 2000 obraca się szybciej niż w latach 90. XX wieku.

Zakłada się również możliwość odjęcia 1 sekundy, jednak sytuacja taka nie miała jak dotąd miejsca.

Zobacz też

• rok przestępny

Linki zewnętrzne

• International Earth Rotation and Reference Systems Service